https://youtu.be/tch9Kp6bRrY
Vanse por estas palabras para dicir que sobran as palabras. Deixádevos só levar polas imaxes, a narración e a música ata o fin. Que gostedes!
Amosando publicacións coa etiqueta Toponimia. Amosar todas as publicacións
Amosando publicacións coa etiqueta Toponimia. Amosar todas as publicacións
luns, 25 de outubro de 2021
xoves, 23 de setembro de 2021
Posible significado do nome Castrelo de Abaixo
Antes de dar un significado interpretado ao nome de Castrelo de Abaixo vaise falar da designación oficial para a localidade:
O único nome oficial e correcto é Castrelo de Abaixo, tanto en Galicia coma en España coma en Portugal coma no Brasil. As localidades de escasa relevancia non admitirían exónimos, traducións.
O nome de Castrelo de Abajo é un erro, non existe tal, é unha tradución forzada, non literal e de mala calidade ao español, sen base histórica algunha, o que se coñece como unha castelanización, que tamén é unha incultez, unha ridiculez, unha inxustiza e unha falta de respecto.
Esta castelanización leva efectuándose dende o século XIX, aproximadamente, pasando pola época da ditadura, onde tivo moita intensidade, e continúa na actualidade con esa inercia herdada de épocas pasadas. Un grave erro histórico, reflexo da situación de inxustiza social de cada momento.
Hoxe a pronuncia certa da xente ao nome da localidade é Castrelo d'Abaixo, con ese 'dabaixo' todo xunto, próxima á que poida que fora a súa forma máis correcta, Castrelo de Baixo.
No entanto, os veciños refírense a Castrelo de Abaixo simplemente como Castrelos, só entre eles, de maneira familiar, e con sentimento afectivo.
É unha valoración, se alguén non concordar co escrito, na totalidade ou en parte, ou ten outra valoración admítese tamén a discusión, e sería de grande interese mesmo. Agradécese.
Agora vaise pór unha hipótese, fundamentada mais interpretada, do posible significado do topónimo Castrelo de Abaixo:
O nome 'Castrelo' viría dun castro pequeno, un castrelo, do latín castrum, castrellum. Os romanos copiaron este nome 'castrum' nativo da provincia romana da Gallaecia (nome dado por estes ao territorio habitado polos gallaeci, kallaeki, kallaekos, gallaecos, galegos, eran os galaicos proto-galegos e proto-portugueses, unha tribo castrexa que habitaba entre o río Douro e o río Miño, os supostos kallaikoi como eran coñecidos polos gregos, que viría da palabra kéltis, 'ocultos' en grego, e de keltis viría a derivarse en celtas, outros non lle dan esta orixe, hai contriversias, pode que só fose a tribo indíxena dos Kallaikoi e nada de celtas, o máis seguro, os celtas foron por un lado mitificados polo romanticismo galeguista e por outro lado creou e crea controversia dentro da comunidade académica, nin tanto nin tan pouco acho. Esta Gallaecia do noroeste peninsular estaba en Hispania, chamada así polos romanos e herdado o nome dos fenicios, que lle chamaran I-spsn-ia, que significaría "A Illa onde abondan os Coellos", entendida esta Hispania romana, non como entidade política, senón que coma un territorio xeográfico, un topónimo, sería o equivalente ao que chamamos hoxe como península Ibérica), ese nome de castrum designaba a unha fortificación prerromana castrexa que semellaba un castelo rodeado dunha muralla circular na cima dun outeiro.
A tribo que habitaba na zona de Castrelo de Abaixo pénsase que eran os tamagani, os tamaganos (nome herdado da raíz indoeuropea tam-, co significado de adoradores dunha posible divinidade de culto ás augas ou aos ríos), con topónimos preto coma O Tameirón, ou aventurándose moito Tomus Homonti, Tomonte, tamén outros certos da bisbarra de Monterrei coma o propio río Támega, Tamaguelos, Tamagos, Tamicelas e a Fonte da Támega.
Logo para diferenciárense ambos Castrelo, que nun principio sábese que eran chamados aos dous indistintamente como Castrello, Castrellum alio Castrellum, engadiríaselles o adverbio de lugar precedido dunha preposición que indicaría dirección a, "de Abaixo", polo tanto faría referencia a afastamento, o castrelo de máis alá, diferenciándose así do "de Cima", que indicaría máis achegamento, o castrelo de máis acá.
Polo tanto o significado de "Castrelo de Abaixo" sería "pequeno castro de máis alá" ou, máis completo:
"Pequena fortificación castrexa da tribo dos tamaganos que semella un castelo rodeado dunha muralla circular na cima dun outeiro e que a súa situación é máis afastada".
É só unha interpretación, se alguén ten outra hipótese admítese tamén, e sería de inmenso interese publicalas. Grazas.
Saúdos.
martes, 21 de setembro de 2021
O topónimo Castrelo de Abaixo en documentos antigos
A continuar vanse por unhas referencias antigas do lugar de Castrelo de Abaixo, atopadas en documentación da época pola egrexia arqueóloga, investigadora e apaixonada da bisbarra Nieves Amado Rolán, veciña de Laza, un traballo de calidade, moi laborioso e de suma importancia histórica, onde ten recollido a toponimia e alusións máis antigas das aldeas e vilas da comarca de Monterrei.
Isto é o que recolleu no tocante a Castrelo de Abaixo:
1029 - Castrello, alio Castrello (saen os dous Castrelo)
1183 - Castrellos de Yuso (Yuso=Abaixo)
1325 - de Castrelos, de Mourisco e doutro Castrelos e da Veyga
1476 - Santa Maria de Castrelo de Fondo
1507 - Lugar de Castrelos de Abaxo (Foro que lle fixeron os condes de Monterrei a Castrelo de Abaixo)
1587 - Sta. María de Castrelos de bajo (este -j- pronunciaríase como o actual -x- en galego)
1845 - Castrelos de Abajo (Sta. María) (Diccionario geográfico-estádístico-histórico de España y sus posesiones de Ultramar, Diccionario Madoz, Pascual Madoz Ibáñez, este home foi un político e ilustre persoeiro da época pero en toponimia usaba os nomes castelanizándoos, tede en conta que xa estamos no século XIX, a castelanización xa era case unha norma)
Moitísimas grazas á súa autora pola interesante información proporcionada de maneira altruísta para mellor coñecemento do percorrido histórico dun pobo.
Saúdos.
luns, 13 de setembro de 2021
Toponimia de Castrelo de Abaixo
A continuar vanse relatar todos os nomes de lugares, topónimos, que se teñen recollido ata momento en Castrelo de Abaixo, haberá moitos máis, microtopónimos, aínda por se recoller. A información foi facilitada por Vicente Feijoo Ares, do Riós, recompilada e disponible na rede a través da páxina web da plataforma Galicia Nomeada.
Comezamos o relato entrando polo sur, por Trambolosríos, e imos subindo cara Castrelos de esquerda e dereita a de dereita a esquerda dos lombeiros en ziguezague, pola esquerda chegarase ata o Río Arzoá, A Cavanca dos Mouros, O Castrillón, Camiño do Regueiro e A Cabeza, e pola dereira ata o Río da Veiga e Portugal, pasando logo polo medio da poboación, e continuar a norte cara á Faquiña para virar logo a oeste polo límite co Mourisco e pasando pola Chaira da Trapa, e volver a baixar cara o sur pola parte oeste de Castrelos, pola parte da Silva e Valcovo, limitando xa logo coa Arzoá e rematando na zona inmediata do Castrillón.
Estes son os topónimos recompilados:
Trambolosríos
Pozo do Demo
A Louseira Vella
O Rouso da Louseira Vella
As Lascas
Muíño do Campelo
Preseira do Muíño do Campelo
A Sonlleira da Carolina
O Salto
A Louseira Nova
A Sonlleira
Os Porteleiros
O Pozo dos Porteleiros
A Fraga da Vela
O Uzal Novo
Camiño do Uzal Novo
O Campo das Covas
O Cavanco das Covas
A Viña dos Romeros
A Casa da Viña dos Romeros
Camiño da Viña dos Romeros
A Lameira dos Romeros
A Fraga do Curral
A Viña do Ferreiro
A Umbría
Camiño da Umbría
A Pedra Longa
Fragueiro da Pedra Longa
Camiño da Pedra Longa
A Pala da Osa
Camiño de Trambolosríos
A Touza da Valiña
O Regato do Enrique
O Xestal do Chamusquera
A Aira das Pedras
Camiño da Aira das Pedras
Preseira do Ferreiro
A Ribeira
As Touzas da Ribeira
Regueiro da Ribeira
O Silvaral
Camiño da Ribeira
Fontela do Silvaral
O Cavanco da Ribeira
As Queimadas
O Cucote das Barreiriñas
Os Amarroadeiros
Fontela dos Amarroadeiros
O Lombo da Igrexiña
O Arroxal
O Cavanco do Colmear
O Refervedoiro
Pozo do Refervedoiro
A Arganiza
O Prado do Pisón
Río Arzoá
A Touza dos Portelas
A Viña dos Portelas
A Lameira dos Portelas
Fontela dos Portelas
As Zarripas
Camiño da Arganiza
As Morgadas
Os Formigueiros
O Picote dos Formigueiros
Camiño de Formigueiros
A Cañada dos Formigueiros
O Lombo dos Formigueiros
Camiño do Porto
O Prado do Porto
As Touzas do Porto
O Porto
A Preseira do Porto
O Guiocho
Camiño do Guiocho
O Lombo dos Formigueiros
O Cotarón
A Chaira da Brea
Camiño da Brea
Mina de Portantigo
Portantigo
Os Prados de Portantigo
Camiño de Portantigo
Camiño das Colmeas
As Colmeas
Pozo das Colmeas
As Toleiras
Camiño das Toleiras
O Toutelo
A Fraga das Gándaras
O Xardón do Clemente
O Prado do Clemente
As Gándaras
Preseira do Pitarella
O Prado da Malladiña
A Malladiña
A Ladeira da Malladiña
As Hedras
O Enxame
A Entrada das Touzas
Os Avesedos
Río da Veiga
A Leira das Ferreiras
As Lameiras
Fontela de Castreleiros
A Chaira de Castreleiros
Camiño de Castreleiros
O Lombeiro de Castreleiros
Os Barrocos
A Estreitura
O Carballo
Camiño das Hedras
A Fragueira do Castelo
O Castelo
A Cavanca dos Mouros
O Castrillón
O Afreixo
Fonte do Afreixo
A Canteira
Valdepereiro
O Val do Crego
A Aguieira
As Encrocilladas
Valdedomínguez
Rodeira dos Bruxancos
Os Bruxancos
O Lombo dos Bruxancos
Pontón da América de Quiraz
O Fragueiro do Pozo do Lobo
Rodeira do Pozo do Lobo
O Pozo do Lobo
O Pozo do Eliseo
Valdequiraz
Pozo da Tía Comadre
Camiño de Valdequiraz
A Fraga do Corgo - A Fraga do Corvo
O Corgo - O Corvo
Camiño do Corgo - Camiño do Corvo
A Chaira do Lombo
Os Tocos
O Cavanco do Cernado
O Cernado
O Cavanco do Cernado
Camiño do Cernado
Regueiro da Fonte
A Ladeira do Regueiro
O Rigueiro
Camiño do Regueiro
As Rabazas
Detrás da Cabeza
Camiño do Castrillón
A Cabeza
O Souto da Cabeza
A Cigoña
As Pías
Os Pradiños
A Mallada
Camiño da Mallada
O Val dos do Calleteiro
O Recosto de Alá
O Recosto de Acá
A Ladeira das Fontelas
A Fraga das Fontelas
As Fontelas
Fonte das Fontelas
Camiño das Fontelas
A Regada da Nogueira
Regueiro da Regada da Nogueira
Camiño do Liñarciño
O Liñarciño
Os Callostros
A Ladeira da Pingarela
A Pingarela
O Lombo do Souto
A Cañada do Lombo do Souto
Camiño do Lombo do Souto
O Redondelo
Fontela do Redondelo
Os Bagoeiros
A Ladeira do Cachón
A Fraga de Ferro
Alto da Chaira
Campo de Fútbol do Alto da Chaira
O Souto
O Ladeirón
A Callella
A Souteliña
As Viñas da Fonte
A Fonte
Camiño da Faceira
A Faceira
O Val da Hedreira
A Cancela
A Costa da Cancela
A Fonte da Aldea (A Fonte Vella)
Camiño da Fonte
Valdasnogueiras
Fonte de Valdasnogueiras
Camiño de Valdenogueiras
Os Pozos do Barro
A Chaira dos Pozos
A Cortiña das Figueiras
A Pasaxe
As Cortiñas da Costa
Os Nabales das Cotarelas
A Fonte Nova
As Cortiñas das Moureiras
O Barrio das Figueiras
Mina do Maestro
Igrexa de Santa María
As Cortiñas da Forxa
O Morete
O Barrio da Forxa
O Barrio do Calleteiro
As Cortiñas do Calleteiro
As Airas do Calleteiro
O Pinar
O Forno
Praza Diante do Forno
Praza Tras do Forno
O Barrio do Campo
Os Lagartos
Tras das Adegas
Camiño do Cabeceiro
O Lombo do Cabeceiro
A Canteira do Cabeceiro
As Hortas da Portela
O Pombal
O Barrio da Portela
O Barrio da Hedreira
O Barrio da Touza
As Cortiñas da Hedreira
O Lombo da Aira Vella
A Aira Vella
As Barracas
Camiño do Pardo
O Pardo
As Cortiñas de Barreiros
A Ribeira da Faquiña
O Regueiro da Faquiña
A Faquiña
Camiño da Faquiña
Os Prado da Insuíña
Muíño de Ladeirós
Camiño dos Prados da Insuíña
O Lombeiro da Insuíña
O Lombo do Porto do Espiño
A Viña do Carrera
A Chaira do Carril
O Lombeiro do Pinar
A Bouza
A Gorbia
Camiño da Gorbia
Camiño do Porto do Espiño
O Rouso do Carril
O Carril
A Chaira do Carril
Camiño do Lombo do Espiño
O Val da Vella
O Barreu
Val de Quiobros
A Chaira da Trapa
O Atallo da Portuguesa
O Cavanco da Silva
Camiño da Carba
A Carba
Regueiro de Barreiros
O Cavanco de Barreiros
O Lombeiro da Silva
Camiño de Castrelo de Abaixo (ou da Silva)
Valongo
Camiño de Valcovo
A Estouzada
Molina
Camiño do Muíño
O Lombo de Valcovo
O Cavanco de Valcovo
A Fraga Grande
O Lombo do Muíño
A Ladeira de Valcovo
A Regada da Bárbora
As Viñas do Lombo
As Leiras de Valdecorzas
As Viñas de Valdecorzas
Valdecorzas Arriba
Fontelas de Valdecorzas
Camiño de Valdecorzas
Muíño de Castrelo de Abaixo
Preseira da Presa
O Prado Novo
Río da Silva
Valcovo
A Chaira de Valcovo
Camiño de Valcovo
O Lomberio da Poula
O Regato do Caganinos
As Touzas do Muíño
A Pala
A Tapada
Camiño da Arzoá
Regueiro de Valdecorzas
A Ladeira de Valdecorzas
Camiño do Lombo de Berrande
O Lombo de Berrande
Camiño de Fonte Begosa
Fonte Begosa Arriba
As Viñas dos Papeleiros
Regueiro de Fonte Begosa
Camiño do Val de Crenchas
O Val de Crenchas
Algún topónimo non estaba inserido na base de datos, ou non era do todo correcto o nome, estas revisións serven para aclarar esa información obtida. Se observades algún erro ou imprecisión só é comentalo, agradécese.
Faltarán algúns sitios e moitos microtopónimos, nomes de lugares máis pequenos, de viñas en concreto, de leiras, de zonas do río, de fontelas, de construcións singulares, de camiños, de carrouchos ou mesmo de cachos que están dentro dos nomes máis coñecidos. Se sabedes dalgúns, e queredes, podedes aportalos.
Grazas, un saúdo.
Subscribirse a:
Publicacións (Atom)